|
Son zamanlarda fikri mülkiyet hukukunda önemli gelişmelere şahit olunmaktadır. Bu gelişmelerden Ülkemiz de nasibini almıştır. Bu bağlamda özellikle AB-Türkiye Ortaklık Konseyinin 1/95 Sayılı Gümrük Birliği Kararı ile Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması (TRIPS) konuya ilişkin mevzuatımızı derinden etkilemiştir. Ülkemizde daha önce herhangi bir düzenlemeye tabi tutulmayan tasarımlar, fikir ve sanat eseri koruması ile patent koruması arasında adeta unutulmuştur. Tasarımların ekonomideki payının diğer fikri mülkiyet haklarına oranla küçük olmasının bunda payı büyüktür. Diğer hukuk düzenlerinde de fikri mülkiyetin en az bilinen konularından birisi tasarımlardır. Ancak son yıllarda tasarımların ekonomideki artan önemine paralel olarak tasarım hukuku dikkat çekici bir alan haline gelmiştir. Gerçekten başka Topluluk Hukukundaki düzenlemeler olmak üzere son yıllarda konuya ilişkin birçok düzenleme göze çarpmaktadır. Esere Önsöz yazan Prof. Dr. A. Necip ORTAN’ın da belirttiği gibi; Dr. Suluk, Tasarım Hukuku adlı bir çalışmayı yapmak için, “... hukuki çetin sorunlarla uğraşmak bir yana, teknik konularla ilgili ‘açık öğrenim’ yapmak zorunda kalmıştır”. Ülkemizde fikir ve sanat eserleri, patent ve marka gibi fikri mülkiyet hukukunun daha çok bilinen konularında dahi, yeni mevzuatın anlama ve algılama sürecinin yaşandığı bugünlerde böyle bir eserin kaleme alınması hukukumuz bakımından önemli bir kazanımdır. Gerçekten yabancı literatürde dahi henüz olgunlaşmamış bir konuda Ülkemizde ilk monografiyi kaleme almak büyük zorluklar içermektedir. Yazarın, bu zorlukların üstesinden başarıyla geldiğini söylemek mümkündür. Yazar çalışmasını, dört bölüm ve 16 paragrafa ayırarak incelemiştir. Dr. Suluk, çalışmasında mukayeseli hukuka da yer vermiştir. Bu bağlamda yazar, özellikle konuya ilişkin mehaz hukuk olan Topluluk Hukukundaki düzenlemeleri irdelemiş, konuyla ilgili ulusal ve uluslararası öğretiye yer vermiştir. Yazar, eserinde 100 civarında Yargıtay kararını geniş bir şekilde ele alarak, konunun uygulamasına ışık tutmuştur. Yazarın Önsözü’nde de işaret ettiği gibi; “... kitabın başlığı her ne kadar Tasarım Hukuku adını taşısa da, bu çalışmada EndTasKHK, PatKHK ve MarKHK’daki düzenlemelere karşılaştırmalı olarak yer verilmeye çalışılmıştır. O nedenle elinizdeki eser, ortak konular bakımından tasarım hukuku yanında patent, faydalı model ve marka hukukuna ilişkin açıklamaları da içermektedir”. Eserin Birinci Bölümünde tasarımlar hakkında genel bilgi verilmiştir. Bu bölüm üç paragraftan müteşekkil olup, İlk Paragraf tasarım kavramına ayrılmıştır. Bu paragrafta tasarımın tanımı, unsurları, çeşitleri ve tasarım korumasının önemi ve işlevi ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Tasarımın çeşitleri açıklanırken; tescilli ve tescilsiz tasarımlar, endüstriyel olan ve endüstriyel olmayan tasarımlar, iki ve üç boyutlu tasarımlar, estetik ve teknik (işlevsel) tasarımlar ve moda tasarımları gibi teknik yönleri de bulunan birçok kavram ayrıntılı olarak incelenmiştir. Birinci Bölümün İkinci Paragrafında tarihi gelişim ele alınmıştır. Bu bağlamda dünyadaki gelişme, konuya ilişkin uluslararası anlaşmalara yer verilerek açıklanmıştır. Bu paragrafta ayrıca (AB)’deki ve Türkiye’deki konuya ilişkin gelişme ele alınmıştır. Bu yapılırken sınai hak kategorisine giren patent, faydalı model ve markalarla ilgili gelişime ilişkin açıklamalara da yer verilmiştir. Birinci Bölümün üçüncü ve Son Paragrafında ise, tasarım hukukunun yakın hukuk dalları ile ilişkisi incelenmiştir. Burada fikri mülkiyetin diğer alınlarından fikir ve sanat eserleri, patentler, faydalı modeller, markalar, coğrafi işaretler, yarı iletkenlerin topografyaları ticaret unvanları ve işletme adları ve veri tabanları kavramları ayrı ayrı açıklanarak bunların, tasarımlarla ilişkisi üzerinde durulmuştur. Bu paragrafta ayrıca tasarımların, rekabet hukuku ve kişilik hukuku ile ilişkisine yer verilmiş olup, haksız rekabetle ilişkisi kitabın onaltıncı paragrafında incelendiği için, oraya gönderme yapılmakla yetinilmiştir. Eserin İkinci Bölümü tescilli tasarımlara ayrılmıştır. Bu bölüm eserin adeta gövdesini oluşturmaktadır. Dördüncü Paragrafta, tasarım hakkı ve bu hakka ilişkin ilkeler irdelenmiştir. Bu paragrafta tescil, bölünmezlik, ülkesellik, öncelik (rüçhan), ön kullanım, tükenme ve kümülatif koruma ilkeleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bu ilkelere ilişkin açıklamalar kural olarak patent, faydalı model ve markalar bakımından da geçerlidir. O nedenle yazar, bu açıklamaları yaparken fikri mülkiyeti düzenleyen diğer KHK’lardaki düzenlemelere de yer verme ihtiyacı duymuştur. Beşinci Paragraf, tasarımları koruma şartları olan yenilik ve ayırt edici nitelik kavramlarına ayrılmıştır. Bu paragrafta ayırt edici nitelik incelemesi bakımından dikkate alınması gereken kriterler tek tek ele alınmış, ayrıca koruma şartları bakımından önem taşıyan kamuya sunma kavramı açıklanmıştır. Altıncı Paragrafta, korumanın kapsamı, süresi, sınırları ve koruma dışı hallere yer verilmiştir. Yedinci Paragraf, tasarımcı, tasarım sahibi ve bunların tasarım üzerindeki hakları başlığını taşımaktadır. Bu paragrafta tasarımcının adının belirtilmesi, tasarım sahipliği ve tasarım sahibinin tasarım üzerindeki hakları ayrı ayrı incelenmiştir. Sekizinci Paragraf, başvuru ve tescile ayrılmıştır. Bu paragrafta başvurunun yapılması, başvurunun incelenmesi, yayın ve yayımın ertelenmesi, itiraz, tescil ve tescil usulleri ele alınmıştır. Yazar burada TPE’nin uygulamalarına da yer vermiştir. Dokuzuncu Paragrafta, başvurunun ve tasarım hakkının hukuki işlemlere konu olması incelenmiştir. Bu paragrafta özellikle devir ve lisans ayrıntılı olarak açıklanmış, miras, rehin, haciz ve intifa işlemlerine kısaca değinilmiştir. Onuncu Paragrafta, hükümsüzlük ve hakkın sona ermesi incelenmiştir. Uygulamada bu paragrafın önemi büyüktür. Zira Ülkemizde tescil ettirilen birçok tasarım koruma şartlarını taşımadığı için mahkemelerce hükümsüz kılınmaktadır. O nedenle yazar, konunun teorik alt yapısını kurduktan sonra bu husustaki Yargıtay kararlarına geniş olarak yer vermiştir. Onbirinci Paragraf, tecavüz kavramına ayrılmıştır. Yazar burada tescilli tasarım hakkına tecavüzü ele aldığı gibi başvuru hakkına tecavüzü de incelemiştir. Bu paragrafta yazar ayrıca tecavüz halleri, tecavüzün belirlenmesinde kullanılacak kriterler ve elektronik ortamda tasarım hakkına tecavüz durumlarını irdelemiştir. İkinci Bölümün son ve eserin Onikinci Paragrafında, tecavüz halinde ileri sürülebilecek talep ve açılabilecek davalar bütün yönleriyle incelenmiştir. Bu bağlamda ihtiyati tedbirler ve gümrükte el koyma, hukuk davalarında ileri sürülebilecek talepler, hukuk davaları, ceza davaları ve bunlara ilişkin yargılama usulleri ayrı ayrı ele alınmıştır. Eserin Üçüncü Bölümü ve Onüçüncü Paragrafı tescilsiz tasarımlara ayrılmıştır. Bu bölümde Dr. Suluk, tescilli ve tescilsiz korumayı karşılaştırarak birbirine üstün ve zayıf yönleri üzerinde durmuştur. Yazar daha sonra konuya ilişkin İngiliz ve Topluluk Hukukunda tescilsiz tasarımlara ilişkin düzenlemeleri incelemiş ve Türk Hukuku bakımından model önerisinde bulunmuştur. Eserin Dördüncü ve Son Bölümü üç paragraftan oluşmaktadır. Dr. Suluk, Ondördüncü Paragrafta, tasarımların marka mevzuatıyla korumasını ele almıştır. Yazar, oldukça karmaşık olun bu konuya ilişkin düzenlemeleri inceledikten sonra Yargıtay’ın kararlarına yer vermiştir. Yazar daha sonra, hukukumuzdaki düzenlemeden ne anlaşılması gerektiği konusunda kişisel ve özgün görüşlere yer vermiştir. Onbeşinci Paragrafta, tasarımların fikir ve sanat eserleri mevzuatıyla korunması ele alınmıştır. Bir önceki paragrafta olduğu gibi bu paragrafta incelenen konu da oldukça tartışmalıdır. Hukukumuzda tasarımlar bakımından kümülatif koruma (çoklu koruma) ilkesi benimsendiği için yazar FSEK’teki konuyla ilgili düzenlemeleri ayrıntılı bir şekilde inceleme ihtiyacı duymuştur. Eserin son ve Onaltıncı Paragrafında, tasarımların haksız rekabet mevzuatıyla ne derecede ve hangi şartlarda korunacağı hususu öğreti ve Yargıtay kararları ışığında incelenmiştir. Dr. Suluk, Yargıtay’ın, konuya ilişkin müstakar kararları yanında farklı yöndeki kararlarını da ele alarak uygulamadaki durumu yansıtmaya çalışmıştır. Dr. Suluk, kitabının Sonuç Kısmında konuya ilişkin temel bilgilere kısa kısa değindikten sonra, ulaştığı sonuçları özetleyerek de lege feranda önerilerde bulunmuştur. Yukarıda yapılan açıklamalar da dikkate alınarak eserle ilgili şu tespitleri yapmak mümkündür: Edebi bakımdan bazı aksaklıklar olsa da üslubun yerinde olduğu söylenebilir. Bu kadar ağır ve teknik bir konunun bu kadar başarılı bir şekilde kaleme alınması doğrusu üslubun başarılı olduğunu göstermektedir. Konunun ağırlığı, okuyucuyu okurken ağır olmaya zorlamaktadır. Ancak bu durum, tamamen konunun doğasından kaynaklanmakta olup, üslup hatasıyla bir ilgisi yoktur. Ancak zaman zaman tekrarlara yer verilmesi isabetli olmamıştır. Eser her ne kadar Tasarım Hukuku başlığını taşısa da, başta sınai hak kategorisine giren patent, faydalı model ve markalar yanında fikir ve sanat eserlerini de kapsayan, yani fikri mülkiyetin geneline ilişkin açıklamaları da içermektedir. O nedenle okuyucu, bir yandan tasarım hukukuyla ilgili ayrıntılı bilgi edinirken diğer yandan fikri mülkiyetin tamamı hakkında da bir fikir edinme fırsatı bulmaktadır. Eser, teorik bakımdan zengin olduğu gibi uygulamanın ihtiyaçlarına da cevap verecek şekilde kaleme alınmıştır. Gerçekten eserde, başta mehaz hukuk olan Topluluk Hukuku olmak üzere yabancı hukuklara ilişkin düzenlemeler, yabancı öğretideki görüşler ve mahkeme kararlarına etraflı bir şekilde yer verilmiştir. Bu bağlamda konuya ilişkin Yargıtay’ın 100 civarında kararı kitaba işlenmiş ve yorumu yapılmıştır.
* Kitap; Avukatlar, Patent ve Marka Vekilleri, Hakimler ve Savcılar, Bilirkişiler, Tasarımcılar, Akademisyenler, Araştırmacılar, TPE Personeli, İçin başvuru kaynağı niteliğindedir. Kitap İnceleme yazısı, Av. Ahmet T. KEŞLİ tarafından kaleme alınmış, daha önce Plastik & Ambalaj Teknolojisi Dergisi Kasım 2003 S.86, s.121-123‘te yayımlanmıştır.
|
