MENÜ

Ana Sayfa
Fikri Mülkiyet Hakları
Telif Hakları
Markalar
Patentler
Tasarımlar
Coğrafi İşaretler
Yeni Bitki Çeşitleri
Entegre Devre Topog.
Yeni Gelişmeler
Biyoteknolojik Buluşlar
Ticari Sırlar
Haksız Rekabet

Linkler

YENİ KİTAPLAR !

Ana Sayfa arrow Telif Hakları
Telif Hakları PDF Yazdır E-posta
Yazar Dr. Cahit SULUK   
Salı, 01 Ocak 2008
GENEL BİLGİ

Telif hakları olarak da bilinen ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanat ve sinema eserleri Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ile korunmaktadır. FSEK ile her fikri ürün korunmamıştır. FSEK esas itibariyle burada belirtilen alanlardaki eserleri korumaktadır. Ancak istisnaen mektup, portre, ad ve alamet gibi eser vasfında olmayan koruma konuları da bulunmaktadır. FSEK’te bir fikri ürünün eser olarak korunabilmesi için iki şart aranmaktadır: i) FSEK’te öngörülen eser türlerinden birine dahil olmalıdır (objektif şart). Sadece fikir aşamasında kalan, cisimleşmeyen fikri ürünler korumadan yararlanamamaktadır. ii) Sahibinin hususiyetini taşımalıdır (sübjektif şart). Hususiyet ile sahibinden özellikler taşıyan, yani sahibinden sadır olan ürünler kastedilmektedir.

FSEK korumasındaki merkez kavram eserdir. Dünyadaki yeni anlayışa paralel olarak eser kavramı, birçok çalışmayı içine alan geniş bir anlama bürünmüştür. FSEK’e göre eser kavramı dört ana kategoriye ayrılmıştır. Bu kategoriler çoğaltılamaz. Ancak dört ana kategorinin içinde yer alan alt kategoriler sınırlı sayıda olmayıp, örnek kabilinden sayılmıştır. Bunların haricinde ayrıca sahibinin hususiyetini taşıyan işlenmeler de eser kabul edilmiştir. Müstakil bir eserden istifade edilerek meydana getirilen, müstakil esere bağımlı olan ve sahibinin hususiyetini taşıyan eserler işlenmedir. Örneğin, tercümeler, bir eserin izah ve şehri, musiki aranjman ve tertibi hep birer işlenmedir.

FSEK’e göre müstakil ve işlenme eserler şunlardır:

1. İlim ve Edebiyat Eserleri: i) Herhangi bir şekilde dil ve yazı ile ifade edilen eserler, ii) Bilgisayar programları, iii) Her çeşit rakıslar, yazılı koreografi, pandomima ve benzeri sözsüz sahne eserleri, iv) Estetik nitelikte olmayan her çeşit ilmi ve teknik mahiyette fotoğraf eserleri, haritalar, planlar, projeler, krokiler, resimler, coğrafya ve topografyaya ait maket ve benzerleri, her çeşit mimarlık ve şehircilik tasarım ve projeleri, mimari maketler, endüstri, çevre ve sahne tasarım ve projeleri.

2. Musiki Eserleri: Her çeşit sözlü ve sözsüz bestelerdir.

3. Güzel Sanat Eserleri: Estetik nitelikte olmak şartıyla; i) Yağlı ve sulu boya tablolar, her türlü resimler, desenler, pasteller, gravürler, güzel yazılar ve tezhipler, kazıma, oyma, kakma veya benzeri usullerle maden, taş, ağaç veya diğer maddelerle çizilen veya tespit edilen eserler, kaligrafi ve serigrafi, ii) Heykeller, kabartmalar ve oymalar, iii) Mimarlık eserleri, iv) El işleri ve küçük sanat eserleri, minyatürler ve süsleme sanatı ürünleri, tekstil ve moda tasarımları, v) Fotografik eserler ve slaytlar, vi) Grafik eserler, vii) Karikatür eserleri, viii) Her tür tiplemeler.

4. Sinema Eserleri: Her çeşit bedii, ilmi, öğretici veya teknik nitelikte olan veya günlük olayları tespit eden filmler veya sinema filmleri gibi, tespit edildiği materyale bakılmaksızın, elektronik, mekanik veya benzeri araçlarla gösterilebilen, sesli veya sessiz, birbiriyle ilişkili hareketli görüntüler dizisidir.

5. İşlenme ve Derlemeler: i) Tercümeler, ii) Roman, hikaye, şiir ve tiyatro piyesi gibi eserlerden birinin, bu sayılan çeşitlerden bir başkasına çevrilmesi, iii) Musiki, güzel sanat, ilim ve edebiyat eserlerinin film haline sokulması veya filme alınmaya ya da radyo-TV ile yayına müsait bir şekle sokulması, iv) Musiki aranjman ve tertipleri, v) Güzel sanat eserlerinin bir şekilden diğer şekillere sokulması, vi) Bir eser sahibinin bütün veya aynı cinsten olan eserlerinin külliyat haline sokulması, vii) Belli bir amaca göre ve özel bir plan dahilinde seçme ve toplama eserler tertibi, viii) Henüz yayımlanmamış bir eserin ilmi araştırma ve çalışma soncunda yayımlanmaya elverişle hale getirilmesi, ix) Başkasına ait bir eserin izah veya şehri ya da kısaltılması, x) Bir bilgisayar programının uyarlanması, düzenlenmesi veya herhangi bir değişim yapılması, xi) Belli bir maksada ve hususi bir plan dahilinde verilerin ve materyallerin seçilip derlenmesi sonucu ortaya çıkan ve bir araç ile okunabilir veya diğer biçimdeki veri tabanları. Ancak bu durumda sağlanan koruma, veri tabanı içinde bulunan veri ve materyalin korunması için genişletilemez.

 

FSEK’te öngörülen bu listeden de anlaşılabileceği gibi eser kavramı oldukça geniş tutulmuştur. O kadar ki, bugün reklâmların dahi eser niteliğinde olabileceği üzerinde durulmaktadır. Katalog, liste ve benzeri ürünlerin eser olarak korunup korunmayacağı tartışmalıdır. Ancak 5846 sayılı FSEK’ten önce olduğu gibi bugün de, çok istisnai durumlar hariç fiyat listeleri, adres rehberleri, piyango listeleri, fişler, takvimler, nakliye tarifeleri, kullanım kılavuzları ve ticari maksatlara yönelik ilan ve afişler eser olarak kabul edilmemelidir. İstisnai hallerde kataloglar eser niteliğini taşıyabilir. Eser olarak korunmayan bu tür ürünler, şartları varsa haksız rekabet kuralları çerçevesinde korunabilir. Buna karşılık logaritma cetvelleri, yemek kitapları, A’dan Z’ye şehir planlarını gösteren kitaplar gibi fikri ürünler, sahibinin hususiyetini taşıyorsa eser niteliğinde olup, FSEK’in korumasından faydalanır.

Bir çalışmanın eser sayılarak korunabilmesi için tamamlanmış olması gerekmez. Bununla birlikte çalışma, sahibinin hususiyetini yansıtacak düzeye gelmişse eser olarak korunur. Hususiyet arz etmeyen çalışmalar eser korumasından yararlanamaz.

Fikirler eser korumasından yararlanamaz. Teknik bir probleme çözüm üreten fikirler ancak patent mevzuatı ile korunabilir. FSEK ile korunan, fikirlerin ifade ediliş şeklidir (expression). Bu bağlamda herkes İstanbul üzerine bir hikâye kitabı yazabilir. Yine herkes Galata Kulesi’ni konu alan şiir yazabilir. Ancak hiç kimse Yahya Kemal’in Aziz İstanbul şiirini kendisine mal edemez.

Yöntemler, eser sayılmadığından korunmaz. Bu konuda İsviçre Federal Mahkemesinin Habla Kararı yol göstericidir. Karara konu olayda, davacı el armonikaları için bir nota yazma sistemi geliştirmiş ve yöntemini Habla olarak adlandırmıştır. Davacı kendi yayınevinde notaları Habla sistemi ile basmakta ve üzerine Habla ifadesi koymaktadır. Başka bir yayınevi aynı düzeni kullanınca ihtilaf Federal Mahkemeye intikal etmiştir. Federal Mahkeme eser kavramından bireysel fikri faaliyete dayalı bir düşüncenin şekillenmesinin anlaşıldığını; şekillenmenin söz, ses resim, müzik veya mimikle olabileceğini ifade ettikten sonra, olayda sadece bir metot (yöntem) bulunduğunu belirterek söz konusu metodun korunmayacağı sonucuna ulaşmıştır.

Eser adları, kural olarak eser vasfı taşımayacağından, tek başına eser kabul edilerek korunmaz. Bunlar şartları varsa haksız rekabet korumasından yararlanır. Bu bağlamda herkesçe kullanılan isim ve başlıklar korunmayacaktır. Sözgelimi, Dünya Savaşları, Türkiye Ansiklopedisi veya İstanbul Tarihi adlarıyla herkes kitap yayımlayabilir. Buna karşılık özgün bir başlık başkaları tarafından kullanılamaz. Aksi halde FSEK’in 83. maddesi gereği haksız rekabet hükümleri devreye girer. Demek ki, eser adları tek başına eser korumasından faydalanamasa da, iltibas, yani yanıltma varsa haksız rekabet hükümleriyle korunur (FSEK m.83; TK m.56 vd.). Demek ki, bir eserin ad ve alametleri ile çoğaltılmış nüshalarının şekilleri iltibasa meydan verecek şekilde diğer bir eserde ya da çoğaltılmış nüshalarında kullanılamaz. Sözgelimi, kitap, plak, CD ve kaset gibi materyallerin üzerine konulan işaret ve resimler buraya girer. Ancak eserin adı ayırt edici nitelikte olmayan ad, alamet ve şekillerden ise yasak uygulanmaz. İltibasın varlığı halinde TK m.56 ve devamında öngörülen yaptırımlar uygulanır. Madde hükmünde alametler ve dış şekilden söz edildiği için kitap kapakları bu kapsamda korunacaktır. Alametler ile logolar, amblemler ve benzeri işaretler kastedilmektedir. Bunlar aynı zamanda şartları varsa marka ve tasarım mevzuatıyla da korunur (kümülatif koruma).

Eser sahibi, eseri meydana getiren kişidir. Eseri ancak gerçek kişiler meydana getirebilir. İşçi - işveren ilişkisinde eserin sahibi, eseri meydana getiren işçidir. Ne var ki, iş ilişkisi gereği meydana getirilen eser üzerindeki haklarda tasarruf yetkisi işverene bırakılmıştır (FSEK m.18).

Koruma şartlarını taşıyan bir eser, sahibine manevi ve mali (ekonomik) haklar sağlar.

Manevi haklar şunlardır:
i) Eseri kamuya sunma hakkı,
ii) Eser sahibi olarak tanıtılma hakkı (adın belirtilmesi yetkisi),
iii) Eserde değişiklik yapılmasını önleme hakkı,
iv) Eserin aslına ulaşma hakkı.

Mali haklar şunlardır:
i) İşleme hakkı,
ii) Çoğaltma hakkı,
iii) Yayma hakkı,
iv) Temsil hakkı,
v) Yayın ve umuma iletim hakkı,
vi) Pay ve takip hakkı.

Eser üzerinde eser sahibine tanınan mali haklar bir başkasına yazılı bir sözleşme ile devredilebileceği gibi bu hakların kullanım (lisans - ruhsat) hakkı da başkasına bırakılabilir. Buna karşılık manevi hakların devri mümkün olmamakla birlikte, bunların kullanımı bir başkasına bırakılabilir.

Eser sahibinden başka FSEK ile bağlantılı haklar adı altında eserle ilgili girişimci ve sanatçı gibi kişiler de korunmuştur. Bağlantılı hak sahipleri şunlardır: i) İcracı sanatçılar, ii) Fonogram (plak) yapımcıları, iii) Radyo-TV yayın kuruluşları, iv) Film yapımcıları.

Eser sahibinin haklarına bir tecavüz olduğunda hak sahibi hukuk ve ceza davaları açmaya yetkilidir. Tecavüz halinde 3 katı tazminat, 3 aydan 6 yıla kadar hapis cezası, yüksek miktarlarda para cezaları ve korsan ürünlerin imhası gibi yaptırımlar öngörülmüştür.

Son Güncelleme ( Salı, 15 Nisan 2008 )
 





Kayıp Parola?
Hesabınız yok mu? Kayıt Ol

DUYURULAR

FİKRÎ ve SINAÎ HAKLAR ARAŞTIRMA ve UYGULAMA -

FİKRÎ ve SINAÎ HAKLAR ARAŞTIRMA ve UYGULAMA MERKEZİ MÜDÜRLÜĞÜ

K U R S   P R O G R A M I   [ 2 0 0 8 ]

KURS BAŞLIĞI  : Fikrî ve Sınaî Mülkiyet Hakları, Ulusal ve
 Uluslararası Uygulamalar

 Detaylar...

I. SAĞLIK HUKUKU SEMPOZYUMU 08/09 MAYIS 2008 -  Detaylar...

Uluslararası 1. Sağlık Hukuku Sempozyumu -  Detaylar...

İSTANBUL BİLGİ ÜNV. 26 NİSAN PROGRAMI -
5728 SAYILI TEMEL CEZA KANUNLARINA UYUM YASASI İLE
 
FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU’NDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER
 Detaylar...

HAYDARPAŞA SAĞLIK SEMPOZYOMU 05/08 -  Detaylar...

İTÜ Endüstriyel Tasarım Toplantıları X -  Detaylar...

Hakimler için Sınai Müllkiyet Eğitimi -  Detaylar...

Lisanslama kanunları( Seminer) -  Detaylar...

EQE için Hazırlık(Seminer) -  Detaylar...

İlaç ve Sağlı Hukuku Sempozyumu I -  Detaylar...

epi OPPOSITION SEMINAR -  Detaylar...

'TEKNOLOJİ ve FİKRİ HAKLAR YÖNETİM STRATEJİLERİ' SEMİNERİ -  Detaylar...

Seminer:TASARIMLA FARKLILAŞMA VE TASARIMININ EKONOMİK BOYUTU -  Detaylar...


Get This? Newsflash Scroller PRO for Mambo 4.5.1, © 2004 webraydian.com
© 2010 Tüm Haklari Saklidir